وقتی کسبوکار خودت را شروع میکنی، باید تصمیم بگیری شرکتت چطور اداره خواهد شد. این تصمیم مسیر رشد، سرمایه و مسئولیتها را مشخص میکند. در مسیر انتخاب نوع شرکت، ممکن است بین شرکتهای سهامی خاص و سهامی عام مردد باشی.
هر کدام از این دو نوع قوانین و ویژگیهای خاص خود را دارند و نحوه فعالیت، تعداد سهامداران و منابع مالیشان کاملاً متفاوت است.
در این مقاله، ما نه تنها تفاوت شرکت سهامی عام با خاص را بررسی میکنیم، بلکه با مثالهای واقعی و توضیحات روشن نشان میدهیم کدام نوع شرکت برای چه موقعیتی مناسبتر است و چگونه میتوان از مزایای هر کدام بیشترین بهره را برد.
شرکت سهامی چیست؟
شرکت سهامی نوعی شرکت تجاری است که سرمایه آن به قسمتهای مساوی تقسیم شده و به هر قسمت یک سهم گفته میشود. دارندگان سهام، به نسبت سهم خود در سود و زیان شرکت شریک هستند.
ویژگی مهم شرکتهای سهامی این است که مسئولیت سهامداران محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست و این یعنی اگر شرکت با مشکل مالی مواجه شود، دارایی شخصی سهامداران در خطر نیست.
در ایران، شرکتهای سهامی به دو نوع اصلی تقسیم میشوند: سهامی خاص و سهامی عام که هرکدام قوانین، شیوه تأسیس و روش اداره متفاوتی دارند که در ادامه به طور کامل به آنها اشاره میکنیم و تفاوت شرکت سهامی عام با خاص را بررسی میکنیم.
شرکت سهامی خاص چیست؟
شرکت سهامی خاص شرکتی است که سرمایه آن توسط مؤسسان تأمین میشود و سهام آن به عموم مردم فروخته نمیشود. اداره شرکت بر عهده هیئتمدیره و مدیرعامل است و تصمیمگیریها بیشتر در اختیار مؤسسان قرار دارد.
ویژگی مهم این شرکت این است که مسئولیت سهامداران محدود به مبلغ اسمی سهامشان است و دارایی شخصی آنها در صورت مشکلات مالی شرکت در امان است.
مثال برای شرکت سهامی خاص
کی از نمونههای معروف شرکتهای سهامی خاص در ایران، شرکت ایرانسازه است. این شرکت در حوزه ساخت و ساز فعالیت میکند و سهام آن تنها در اختیار مؤسسان و سرمایهگذاران محدود است. ایرانسازه ساختاری متمرکز دارد و تصمیمگیریها بهصورت جمعی توسط مؤسسان و هیئتمدیره انجام میشود.
بیشتر بخوانید:آشنایی با انواع سهام در شرکتهای سهامی و حقوق سهامداران
شرکت سهامی عام
شرکت سهامی عام شرکتی است که میتواند سرمایه خود را از طریق عموم مردم تأمین کند. سهام این شرکتها معمولاً در بورس یا بازار سرمایه معامله میشود و تعداد سهامداران آن زیاد است.
این شرکتها برای پروژهها و کسبوکارهای بزرگ مناسب هستند و اداره آنها نیازمند هیئتمدیره و مدیریت حرفهای است. همچنین، شرکتهای سهامی عام تحت نظارت قانونی و مالی دقیقتری قرار دارند تا حقوق سهامداران حفظ شود.
مثال برای شرکت سهامی عام
یک نمونه معروف از شرکتهای سهامی عام در ایران، شرکت ایران خودرو است. این شرکت سهام خود را به عموم مردم عرضه میکند و بسیاری از سرمایهگذاران خرد و کلان میتوانند سهامدار آن باشند.
آیا شرکت سهامی عام دولتی است؟
بسیاری از مردم تصور میکنند شرکتهای سهامی عام دولتی هستند، اما این تصور اشتباه است. شرکت سهامی عام صرفاً به معنای این است که بخشی از سرمایه شرکت میتواند از طریق عموم مردم تأمین شود و سهام آن در بورس یا بازار سرمایه عرضه شود.
شرکتهای سهامی عام میتوانند خصوصی یا دولتی باشند. تفاوت اصلی در مالکیت و مدیریت است:
- اگر بخش عمده سهام در اختیار دولت باشد، شرکت دولتی محسوب میشود.
- اگر بخش عمده سهام در اختیار بخش خصوصی باشد، شرکت خصوصی سهامی عام است.
به عبارت دیگر، سهامی عام بودن به معنای دولتی بودن نیست، بلکه به نوع تأمین سرمایه و قابلیت معامله سهام مربوط است.
تفاوت شرکت سهامی عام با خاص
۱. تعداد و ترکیب سهامداران
در شرکت سهامی خاص، تعداد سهامداران محدود است و حداقل سه نفر برای تشکیل شرکت لازم است. سهامداران معمولاً مؤسسان و سرمایهگذاران اولیه هستند و تصمیمگیریها بیشتر در اختیار آنهاست. این محدودیت باعث میشود کنترل شرکت ساده و متمرکز باشد.
در مقابل، شرکت سهامی عام تعداد سهامداران بیشتری دارد و حداقل پنج نفر برای تشکیل آن لازم است. این شرکتها طراحی شدهاند تا سرمایه خود را از عموم مردم تأمین کنند، بنابراین ترکیب سهامداران متنوع و گسترده است.
۲. میزان سرمایه اولیه
حداقل سرمایه برای تأسیس یک شرکت سهامی خاص در ایران ۱ میلیون ریال است که برای کسبوکارهای کوچک و متوسط مناسب است. این سرمایه اولیه معمولاً از طریق سهامداران محدود تأمین میشود.
برای شرکت سهامی عام، حداقل سرمایه قانونی ۵ میلیون ریال است. این سرمایه بیشتر به این دلیل است که شرکت بتواند سهام خود را به عموم مردم عرضه کرده و پروژههای بزرگ را مدیریت کند.
۳. امکان عرضه سهام در بورس
سهام شرکتهای سهامی خاص به عموم مردم فروخته نمیشود و در بازار بورس معامله نمیشوند. این محدودیت باعث میشود سهامداران کنترل بیشتری بر شرکت داشته باشند و پیچیدگیهای قانونی کمتر شود.
شرکتهای سهامی عام برعکس، میتوانند سهام خود را در بورس یا بازار سرمایه عرضه کنند. این ویژگی امکان جذب سرمایه گسترده را فراهم میکند و تعداد سهامداران را افزایش میدهد.
۴. فرآیند تصمیمگیری و نظارت قانونی
در شرکتهای سهامی خاص، تصمیمگیریها بیشتر در دست مؤسسان و هیئتمدیره است و نظارت قانونی محدودتری وجود دارد. این موضوع اداره شرکت را سریع و انعطافپذیر میکند، اما سطح شفافیت کمتر است.
شرکتهای سهامی عام تحت نظارت دقیقتر قوانین بورس و سازمانهای نظارتی هستند. هیئتمدیره موظف است گزارشهای مالی و فعالیتهای شرکت را به سهامداران ارائه دهد تا شفافیت و اعتماد عمومی حفظ شود.
۵. شیوه انتقال مالکیت سهام
انتقال سهام در شرکت سهامی خاص محدود است و معمولاً نیاز به موافقت هیئتمدیره یا سایر سهامداران دارد.
در شرکتهای سهامی عام، سهام قابل معامله در بورس یا بازار سرمایه است و مالکیت به راحتی منتقل میشود. این ویژگی انعطافپذیری بیشتری برای سرمایهگذاران فراهم میکند.
۶. امکان انتشار اوراق قرضه
شرکتهای سهامی عام میتوانند اوراق قرضه منتشر کرده و سرمایه جدید جذب کنند، که این امکان برای توسعه پروژههای بزرگ و بلندمدت بسیار مفید است.
شرکتهای سهامی خاص معمولاً چنین امکانی ندارند و منابع مالی خود را تنها از طریق سهامداران اولیه تأمین میکنند.
۷. راههای تأمین سرمایه و جذب سرمایهگذار
شرکتهای سهامی خاص سرمایه خود را از طریق سهامداران اولیه تأمین میکنند و روشهای جذب سرمایه محدود است.
شرکتهای سهامی عام علاوه بر سهامداران، میتوانند سرمایه خود را از طریق پذیرهنویسی عمومی، انتشار اوراق قرضه و ابزارهای مالی دیگر از عموم مردم جذب کنند.
۸. بهرهمندی از امتیازات و حقوق انحصاری
شرکتهای سهامی عام به دلیل گستردگی سرمایه و نظارت قانونی، ممکن است برای دریافت پروژههای ملی یا امتیازات خاص دولتی مناسب باشند.
شرکتهای سهامی خاص معمولاً فعالیتشان محدود به پروژههای خصوصی است و کمتر از این فرصتها بهرهمند میشوند.
پذیرهنویسی چیست؟
پذیرهنویسی روشی است که شرکتهای سهامی عام برای جذب سرمایه از عموم مردم استفاده میکنند. در این فرآیند، شرکت سهام خود را به علاقهمندان عرضه میکند و پس از پایان پذیرهنویسی، سهام به خریداران اختصاص مییابد. سرمایه جمعآوری شده برای توسعه فعالیتها و پروژههای شرکت بهکار میرود.
این روش فقط برای شرکتهای سهامی عام ممکن است و تحت نظارت قانونی انجام میشود تا حقوق سرمایهگذاران حفظ شود.
نحوه تبدیل شرکت سهامی خاص به سهامی عام
تبدیل یک شرکت سهامی خاص به شرکت سهامی عام فرآیندی قانونی است که به شرکت اجازه میدهد سرمایه خود را از عموم مردم جذب کند و سهامش را در بورس یا بازار سرمایه عرضه نماید.
برای این تبدیل، شرکت باید چند مرحله را طی کند:
۱. افزایش سرمایه و تعداد سهامداران: تعداد سهامداران باید افزایش یابد تا با الزامات شرکتهای سهامی عام مطابقت داشته باشد.
۲. اصلاح اساسنامه: اساسنامه شرکت باید مطابق با قوانین شرکتهای سهامی عام تغییر یابد و مواردی مانند نحوه انتشار سهام و حق سهامداران در آن مشخص شود.
۳. مجوزهای قانونی: شرکت باید از سازمان بورس و اوراق بهادار مجوز دریافت کند و مدارک مالی و حسابرسی شده خود را ارائه دهد.
۴. پذیرهنویسی سهام: پس از دریافت مجوز، شرکت اقدام به پذیرهنویسی میکند تا سهام جدید به عموم مردم عرضه شود و سرمایه جذب گردد.
پس از تکمیل این مراحل، شرکت میتواند به یک شرکت سهامی عام تبدیل شود و از مزایای جذب سرمایه گسترده و افزایش تعداد سهامداران بهرهمند گردد.
شرکت سهامی عام بهتر است یا خاص؟
انتخاب بین شرکت سهامی عام و خاص بستگی به اهداف، اندازه کسبوکار و نحوه تأمین سرمایه دارد. شرکت سهامی خاص برای کسبوکارهای کوچک و متوسط مناسب است، زیرا سرمایه اولیه کمتر است، مدیریت سادهتر است و کنترل تصمیمگیریها در دست مؤسسان و سهامداران محدود باقی میماند. این نوع شرکت انعطافپذیری بیشتری برای شروع فعالیتهای خصوصی و کوچک دارد.
شرکت سهامی عام برای پروژهها و کسبوکارهای بزرگ مناسب است، زیرا امکان جذب سرمایه گسترده از عموم مردم را فراهم میکند و میتواند سهام خود را در بورس عرضه کند. همچنین، شرکتهای سهامی عام تحت نظارت دقیق قانونی هستند و شفافیت بالاتری دارند، که اعتماد سرمایهگذاران را جلب میکند.
به طور خلاصه، اگر هدف شما راهاندازی یک کسبوکار کوچک با کنترل متمرکز است، سهامی خاص مناسبتر است. اگر هدف جذب سرمایه گسترده، توسعه پروژههای بزرگ و حضور در بازار سرمایه است، سهامی عام گزینه بهتری است.
جمعبندی
آگاهی از تفاوت شرکت سهامی عام با خاص به شما کمک میکند تصمیم درستی برای ساختار کسبوکارتان بگیرید. سهامی خاص مناسب کسبوکارهای کوچک با مدیریت متمرکز است و سهامی عام برای جذب سرمایه گسترده و توسعه پروژههای بزرگ مناسب است.
اگر نیاز به مشاوره برای انتخاب نوع شرکت خود دارید، میتوانید با تیم تخصصی حساب کتاب تماس بگیرید.
