شناخت انواع سهام در شرکتهای سهامی برای سرمایهگذاران و کارآفرینان اهمیت بسیار زیادی دارد. انتخاب صحیح نوع سهام میتواند میزان سوددهی، حق رأی و قدرت تصمیمگیری در شرکت را تحت تأثیر قرار دهد.
در دنیای کسبوکار، بسیاری از افراد بدون آگاهی از انواع سهام و مزایا و محدودیتهای هر نوع، سرمایهگذاری میکنند و در نهایت یا فرصتهای سودده را از دست میدهند یا با مشکلات حقوقی مواجه میشوند.
در این مقاله، قصد داریم انواع سهام، ویژگیها، مزایا و محدودیتهای آنها را بررسی کنیم تا تصمیمگیری در سرمایهگذاری و مشارکت در شرکتهای سهامی آسانتر و مطمئنتر شود.
تعریف سهام در قانون تجارت
سهام چیست و چه نقشی در شرکتهای سهامی دارد؟
سهام واحد مالکیت در سرمایه شرکت سهامی است. هر سهام نشاندهنده حق مالی و مدیریتی سهامدار در شرکت است. به عبارت دیگر، خرید سهام به معنی خرید بخشی از شرکت و حق مشارکت در سود و داراییهای آن است.
سهام در قانون تجارت ایران دارای ماهیت حقوقی و مالی است:
ماهیت حقوقی:
سهام نشاندهنده حق مالکیت قانونی سهامدار در سرمایه شرکت است.
سهامدار میتواند در مجامع عمومی شرکت حضور داشته و در تصمیمگیریها حق رأی داشته باشد.
همچنین سهام قابل انتقال است (با رعایت شرایط قانونی).
ماهیت مالی:
هر سهام دارای ارزش اسمی است که مجموع ارزش اسمی سهام، سرمایه شرکت را تشکیل میدهد.
سهامدار حق دارد از سود سالانه شرکت متناسب با تعداد سهام خود بهرهمند شود.
در صورت انحلال شرکت، سهامدار مطابق سهم خود از داراییهای باقیمانده سهم میبرد.
حقوق و تعهدات سهامداران
حق رأی: شرکت در تصمیمگیریها و انتخاب اعضای هیئت مدیره.
حق دریافت سود تقسیمی: بر اساس تعداد سهام و سیاست تقسیم سود شرکت.
حق تقدم در خرید سهام جدید: سهامدار موجود میتواند قبل از دیگران سهام جدید شرکت را خریداری کند.
تعهدات قانونی: رعایت اساسنامه و مقررات شرکت و مشارکت در تصمیمات مهم، مانند افزایش سرمایه یا تغییر اساسنامه.
اطلاعات درج شده در ورقه سهام
ورقه سهم سندی است که مالکیت سهامدار را در شرکت نشان میدهد و برای هر سهم به صورت جداگانه صادر میشود. این ورقه شامل اطلاعات مهم و ضروری است تا شفافیت حقوق سهامدار و ثبت مالکیت بهطور کامل حفظ شود.
اطلاعات اصلی درج شده در ورقه سهام
نام شرکت و نوع آن
شماره و تاریخ صدور سهم
تعیین نوع سهم
مشخصات مالک (برای سهام بانام)
تعداد سهام و ارزش اسمی هر سهم
حق رأی و سود تعلقگرفته
امضا و مهر شرکت
شرایط و محدودیتهای انتقال سهم
پیشنهاد میکنیم مقالهی تفاوت بین شرکت مسئولیت محدود و سهامی خاص را مطالعه کنید تا با شرایط هرکدام بهصورت کامل آشنا شوید.
درصد سهام در شرکت سهامی خاص
در شرکت سهامی خاص، درصد سهام هر سهامدار نشاندهنده نسبت مالکیت و سهم او از سرمایه شرکت است. این درصد تعیین میکند که هر سهامدار چقدر از سود شرکت بهرهمند میشود و چه میزان حق رأی در مجامع عمومی دارد.
حداقل و حداکثر تعداد سهامداران
یک شرکت سهامی خاص حداقل باید سه سهامدار داشته باشد و تعداد سهامداران محدودیتی ندارد. هر سهامدار میتواند سهم خود را مطابق آورده نقدی یا غیرنقدی دریافت کند.
نحوه محاسبه درصد سهام
برای تعیین درصد سهام هر فرد، کافی است میزان آورده سهامدار را بر کل سرمایه شرکت تقسیم کنید و حاصل را در ۱۰۰ ضرب کنید.
به طور مثال:اگر کل سرمایه شرکت ۱۰۰ میلیون باشد و یک سهامدار ۲۰ میلیون آورده داشته باشد، درصد سهام او برابر با ۲۰ درصد است.
اهمیت درصد سهام در تصمیمگیریها
سهامدار یا گروهی که بیش از ۵۰٪ سهام را در اختیار داشته باشد، میتواند تصمیمات کلان شرکت را کنترل کند.
درصد سهام کمتر، حقوق و قدرت تصمیمگیری محدودتری برای سهامدار به همراه دارد.
نکات مهم برای سهامی خاص
درصد سهام هر سهامدار باید در اساسنامه شرکت و دفتر سهام ثبت شود.
انتقال سهام در شرکتهای سهامی خاص تابع مقررات داخلی شرکت و موافقت سایر سهامداران است.
اطلاع دقیق از درصد سهام، برای برنامهریزی مالی و کنترل شرکت ضروری است.
انواع سهام در شرکتهای سهامی
سهام در شرکتهای سهامی مانند شرکت سهامی عام و سهامی خاص به چند دسته اصلی تقسیم میشود که شناخت آنها برای سرمایهگذاران و سهامداران ضروری است:
سهام با نام و بینام
سهام عادی و ممتاز
سهام نقدی و غیرنقدی
سهام مؤسس و انتفاعی
بیشتر بخوانید:تفاوت شرکت سهامی عام با خاص: نکات مهم برای انتخاب نوع شرکت
سهام با نام و سهام بی نام در شرکت های سهامی
تعریف سهام با نام
سهام با نام نوعی سهام است که مالک آن به طور واضح مشخص است و ثبت آن در دفتر سهام شرکت، مالکیت فرد را تثبیت میکند. این ثبت باعث میشود حقوق مالی و مدیریتی سهامدار قابل پیگیری و شفاف باشد.
نحوه انتقال
انتقال سهام با نام باید از طریق ثبت رسمی در دفتر سهام شرکت انجام شود و امضای شخص انتقالدهنده یا نماینده قانونی او ضروری است. در صورتی که مبلغ کامل سهام پرداخت نشده باشد، اطلاعات فرد دریافتکننده نیز باید ثبت و تأیید شود تا تمامی حقوق قانونی طرفین محفوظ بماند.
اهمیت رعایت مراحل قانونی
هرگونه انتقال بدون ثبت رسمی یا خارج از مقررات اساسنامه، میتواند باعث شود سهامدار از حقوق قانونی خود محروم شود و شرکت با مشکلات مدیریتی و حقوقی روبهرو گردد.
در صورتی که سهامدارانی زیر سن قانونی یا محجور در شرکت وجود داشته باشند، استفاده از سهام با نام الزامی است تا حقوق آنها به طور کامل حفظ شود و کنترل مالکیت در شرکت شفاف باقی بماند.
تعریف سهام بی نام
سهام بینام نوعی سهم است که مالک آن با در اختیار داشتن سهم مشخص میشود و به صورت رسمی در دفتر سهام ثبت نمیگردد. نقل و انتقال این نوع سهام ساده است و معمولاً با تحویل سهم انجام میشود و نیازی به رعایت مراحل رسمی یا ثبت خاصی ندارد.
محدودیتها در شرکتهای سهامی
در شرکتهای سهامی امکان صدور سهام بانام برای تمامی سهام وجود دارد، اما صدور تمامی سهام به صورت بینام مجاز نیست. این محدودیت به این دلیل است که اعضای هیئت مدیره موظفاند بخشی از سهام شرکت را به عنوان وثیقه عملکرد خود در اختیار داشته باشند. این سهام وثیقه باید حتماً بانام باشد و غیرقابل انتقال است تا تا زمان تسویه حساب دوران تصدی مدیران، به عنوان تضمین در صندوق شرکت باقی بماند.
کاربرد و رعایت حقوق سهامداران
در برخی شرکتهای سهامی عام، صدور سهام بینام محدود یا ممنوع است تا حقوق سهامداران حفظ شود و نظم و شفافیت در مالکیت و مدیریت شرکت رعایت گردد.
سهام ممتاز و سهام عادی در شرکت سهامی
تعریف سهام ممتاز
سهام ممتاز نوعی سهم است که نسبت به سهام عادی دارای مزایای خاص و اولویتهای ویژه است. این نوع سهام معمولاً برای تشویق سرمایهگذاران کلیدی، تضمین مشارکت مدیران، یا تقدیر از تخصص و اعتبار افراد خاص شرکت صادر میشود. امتیازات سهام ممتاز باید در اساسنامه مشخص و تصویب مجمع عمومی فوقالعاده سهامداران درج شده باشد.
مزایای مالی و مدیریتی
دارندگان سهام ممتاز ممکن است سود بیشتری نسبت به سهام عادی دریافت کنند و در برخی تصمیمات مهم شرکت دارای حق رأی بیشتر باشند. در صورت انحلال شرکت، سهامداران ممتاز معمولاً اولویت دریافت سهم از داراییها را دارند.
این نوع سهام همچنین میتواند برای تعیین اعضای هیئت مدیره یا مدیرعامل به کار رود و در برخی موارد تنها از میان دارندگان سهام ممتاز انتخاب صورت گیرد. همچنین دارندگان سهام ممتاز معمولاً حق تقدم در خرید سهام جدید شرکت را دارند و امکان بهرهبرداری ویژه از اموال و داراییهای شرکت برای آنها در نظر گرفته میشود.
محدودیتها و شرایط صدور
تنها بخشی از سهام شرکت میتواند به صورت ممتاز باشد و صدور سهام ممتاز برای تمام سهام شرکت بیمعنی است، زیرا مزیت انحصاری آن از بین میرود.
اختصاص سهام ممتاز معمولاً بر اساس تخصص، اعتبار، تجربه یا ایدههای نوآورانه فرد انجام میشود و جنبه فردی دارد.
امتیازات سهام ممتاز با فوت یا انتقال دارنده ممکن است از بین برود و سهام به سهام عادی تبدیل شود، مگر اینکه اساسنامه شرکت یا مجمع فوقالعاده شرکت شرایط دیگری تعیین کرده باشد.
هرگونه تغییر در امتیازات سهام ممتاز باید به تصویب مجمع عمومی فوقالعاده شرکت برسد و یا با موافقت دارندگان حداقل نصف به علاوه یک این سهام انجام شود.
در شرکتهای سهامی عام پذیرفته شده در بورس، معمولاً سهام ممتاز وجود ندارد و اکثر سهام از نوع بانام و عادی هستند.
ثبت و شفافیت
امتیازات و شرایط استفاده از سهام ممتاز باید به طور واضح در اساسنامه، صورتجلسات مجمع عمومی فوقالعاده و در روزنامه رسمی و کثیرالانتشار ثبت و قابل مشاهده باشد تا شفافیت حقوق سهامداران حفظ شود.
تعریف سهام عادی
سهام عادی نوعی سهم است که دارندگان آن حقوق برابر در تصمیمگیریها و سود تقسیمی دارند. هر سهامدار عادی میتواند در مجامع عمومی شرکت حضور یابد و بسته به تعداد سهام خود حق رأی داشته باشد. این نوع سهام بیشتر برای سرمایهگذاران عمومی و مشارکت بلندمدت مناسب است.
حقوق و مزایا
دارندگان سهام عادی حق دریافت سود شرکت را دارند، اما اولویت آنها نسبت به سهام ممتاز پایینتر است. سهام عادی امکان مشارکت در تصمیمگیریهای کلان شرکت، حضور در مجامع عمومی و تأثیرگذاری بر سیاستهای شرکت را فراهم میکند.
محدودیتهای سهام عادی
سهامداران عادی معمولاً در صورت انحلال شرکت پس از پرداخت تعهدات و حقوق دارندگان سهام ممتاز، سهم خود از داراییها را دریافت میکنند.
اساسنامه شرکت ممکن است محدودیتهایی برای حق رأی یا سود سهام عادی تعیین کند و سهامداران موظف به رعایت آن هستند.
سهام عادی فاقد امتیازات ویژهای است و برای دارنده آن مزیت انحصاری وجود ندارد، مگر آنکه اساسنامه شرکت حق یا مزایای خاصی قائل شده باشد.
سهام مؤسس و سهام انتفاعی
تعریف سهام موسس
سهام مؤسس نوعی سهم است که به مؤسسان شرکت به عنوان پاداش برای تلاش، ابتکار و خدماتشان در تأسیس شرکت اعطا میشود و صدور آن معمولاً پس از تصویب مجمع عمومی صورت میگیرد. دارندگان این سهم نقش مدیریتی مستقیم یا حق رأی در اداره امور شرکت ندارند و مزیت آن بیشتر مالی است تا مدیریتی.
نحوه بهرهمندی
دارندگان سهام مؤسس پس از پرداخت سهم خود، از بخشی از سود شرکت یا در هنگام تصفیه، از سهمی از داراییهای اضافی نسبت به سرمایه باقیمانده شرکت بهرهمند میشوند. به بیان دیگر، این سهم یک مزیت قابل انتقال است که به مؤسسان امکان میدهد از منافع اضافی شرکت بهره ببرند، بدون اینکه مالک سرمایه اصلی شرکت باشند یا ارزش اسمی سهم را مطالبه کنند.
تعریف سهام انتفاعی
سهام انتفاعی نوعی سهم است که معمولاً در ازای امتیازاتی که دولت یا نهادهای ذیربط به شرکت اعطا میکنند صادر میشود. این امتیازات میتواند شامل انتقال صنایع به مناطق محروم یا انجام خدمات خاص در مناطق معین باشد. در چنین مواردی، شرکت متعهد میشود که پس از پایان فعالیت، دارایی خود را به دولت واگذار کند.
نحوه بهرهمندی
در طول فعالیت شرکت، منابع حاصل از فعالیت به سهام انتفاعی تعلق میگیرد و به نسبت سهم هر سهامدار بین آنها تقسیم میشود. در مقابل، سهامداران عادی یا غیرانتفاعی تنها زمانی از سرمایه شرکت بهرهمند میشوند که تمام سرمایه شرکت توسط دارندگان سهام پرداخت شده باشد.
سهام نقدی و سهام غیرنقدی
سهام نقدی
سهام نقدی سهمی است که در ازای پرداخت پول نقد توسط سهامدار خریداری میشود. این نوع سهام رایجترین روش تأمین سرمایه شرکتهای سهامی است و دارنده آن، حق مالکیت در شرکت و سهمی از سود و تصمیمگیریها دارد. پرداخت نقدی سهام باعث میشود سرمایه شرکت به طور مستقیم افزایش یابد و امکان استفاده فوری از منابع مالی برای فعالیتهای شرکت فراهم شود.
سهام غیرنقدی
سهام غیرنقدی سهمی است که در ازای داراییهای غیرنقدی مانند زمین، ساختمان، تجهیزات، ماشینآلات یا سایر اموال به سهامدار اعطا میشود. این روش به شرکت اجازه میدهد تا بدون نیاز به منابع نقدی، سرمایه خود را افزایش دهد و همچنین داراییهای عملیاتی شرکت را تقویت کند.
مزایا و کاربرد
سهام نقدی: ساده و سریع است و نقدینگی مستقیم به شرکت میآورد.
سهام غیرنقدی: به شرکت امکان بهرهگیری از داراییها و اموال موجود برای توسعه فعالیتها را میدهد و میتواند برای سرمایهگذاری در پروژههای بزرگ یا خرید تجهیزات استفاده شود.
جمع بندی
آشنایی با انواع سهام در شرکتهای سهامی، کلید سرمایهگذاری هوشمند و حفظ حقوق سهامداران است. با درک تفاوتهای سهام بانام، بینام، عادی، ممتاز و مؤسس، میتوانید بهطور مطمئن سود خود را افزایش دهید و تصمیمات مالی بهتری بگیرید.
برای ثبت شرکت سهامی و تعیین سهام بهصورت دقیق و قانونی، همین حالا با تیم حسابکتاب تماس بگیرید و از مشاوره تخصصی استفاده کنید.
