شرکت با مسئولیت محدود یکی از انواع شرکتهای تجاری است که به دلیل ساختار سادهتر نسبت به شرکتهای سهامی، برای بسیاری از کسبوکارها مورد استفاده قرار میگیرد. این شرکت حداقل با دو شریک تشکیل میشود و سرمایه آن برخلاف شرکتهای سهامی به سهام تقسیم نمیشود. مسئولیت شرکا نیز اصولاً تا میزان سرمایهای است که در شرکت دارند.
قوانین شرکت مسئولیت محدود موضوعات مختلفی مانند نحوه تشکیل، سرمایه و سهمالشرکه، نام شرکت، اختیارات مدیران، نحوه تصمیمگیری شرکا، انتقال سهمالشرکه، هیئت نظار، تقسیم سود و زیان و شرایط انحلال را مشخص کرده است. بخش اصلی این مقررات در مواد ۹۴ تا ۱۱۵ قانون تجارت آمده است.
در ادامه، مهمترین قوانین شرکت مسئولیت محدود را به زبان ساده بررسی میکنیم.
قوانین شرکت مسئولیت محدود در یک نگاه
- شرکت با مسئولیت محدود با حداقل دو شریک تشکیل میشود.
- سرمایه شرکت به سهام یا قطعات سهام تقسیم نمیشود و شرکا دارای سهمالشرکه هستند.
- مسئولیت هر شریک اصولاً تا میزان سرمایه او در شرکت است.
- تمام سرمایه نقدی باید تأدیه شود.
- سهمالشرکه غیرنقدی باید تقویم و تسلیم شود.
- مبلغ تقویم سهمالشرکههای غیرنقدی باید در شرکتنامه ذکر شود.
- انتقال سهمالشرکه به شخص ثالث تابع شرایط قانونی است.
- انتقال سهمالشرکه باید با سند رسمی انجام شود.
- شرکت میتواند یک یا چند مدیر داشته باشد.
- مدیران میتوانند از میان شرکا یا خارج از شرکت انتخاب شوند.
- مدت مدیریت میتواند محدود یا نامحدود باشد.
- اگر تعداد شرکا بیش از ۱۲ نفر باشد، داشتن هیئت نظار الزامی است.
- تغییر تابعیت شرکت فقط با اتفاق آرای شرکا امکانپذیر است.
- اکثریت شرکا نمیتوانند شریکی را مجبور به افزایش سهمالشرکه کنند.
تعریف شرکت با مسئولیت محدود
مطابق ماده ۹۴ قانون تجارت، شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجارتی تشکیل میشود و سرمایه آن به سهام یا قطعات سهام تقسیم نمیشود. هر شریک نیز اصولاً فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت، در برابر قروض و تعهدات شرکت مسئول است.
بنابراین دو ویژگی اصلی این شرکت عبارتاند از:
- سرمایه شرکت به «سهمالشرکه» تقسیم میشود، نه سهام.
- مسئولیت شرکا در برابر بدهیهای شرکت اصولاً محدود به میزان سرمایه آنهاست.
قوانین مربوط به تعداد شرکا
بر اساس ماده ۹۴ قانون تجارت، برای تشکیل شرکت با مسئولیت محدود حداقل دو شریک لازم است. قانون برای تشکیل این نوع شرکت با تعداد دو نفر، حداقل قانونی را تعیین کرده و شرکا میتوانند اشخاص حقیقی یا حقوقی باشند.
نکته مهم این است که افزایش تعداد شرکا میتواند آثار حقوقی خاصی داشته باشد؛ برای مثال، زمانی که تعداد شرکا از ۱۲ نفر بیشتر شود، تشکیل هیئت نظار الزامی خواهد شد.
قوانین مربوط به سرمایه و سهمالشرکه
یکی از مهمترین تفاوتهای شرکت مسئولیت محدود با شرکت سهامی، ساختار سرمایه آن است.
- سرمایه شرکت به سهام تقسیم نمیشود.
- هر شریک دارای سهمالشرکه است.
- سهمالشرکه نمیتواند مانند سهام شرکتهای سهامی به شکل اوراق تجاری قابل انتقال صادر شود.
- تمام سرمایه نقدی باید در زمان تشکیل شرکت تأدیه شود.
- سهمالشرکه غیرنقدی باید تقویم و تسلیم شود.
- مبلغی که سهمالشرکه غیرنقدی بر اساس آن تقویم شده، باید در شرکتنامه قید شود.
قوانین مربوط به آورده غیرنقدی
یکی از قوانین شرکت مسئولیت محدود این است که آورده غیرنقدی میتواند شامل اموال یا داراییهایی باشد که شریک در اختیار شرکت قرار میدهد.
طبق مواد ۹۷ و ۹۸ قانون تجارت:
- میزان ارزشگذاری هر سهمالشرکه غیرنقدی باید در شرکتنامه مشخص شود.
- مسئولیت تعیین ارزش آورده غیرنقدی در زمان تشکیل شرکت بر عهده شرکاست.
- شرکا نسبت به مبلغی که برای سهمالشرکه غیرنقدی تعیین کردهاند، در برابر اشخاص ثالث مسئولیت تضامنی دارند.
- در صورتی که ارزش آورده بیش از قیمت واقعی آن تعیین شود، این موضوع میتواند برای شرکا مسئولیت ایجاد کند.
قوانین مربوط به تشکیل شرکت
مطابق ماده ۹۶ قانون تجارت، شرکت با مسئولیت محدود زمانی تشکیل میشود که تمام سرمایه نقدی تأدیه شده و سهمالشرکه غیرنقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد.
بنابراین در زمان تشکیل باید:
- تمام سرمایه نقدی پرداخت شده باشد.
- آوردههای غیرنقدی ارزشگذاری شده باشند.
- آوردههای غیرنقدی به شرکت تسلیم شده باشند.
- ارزش سهمالشرکههای غیرنقدی در شرکتنامه درج شده باشد.
- شرکتنامه مطابق مقررات تنظیم شود.
قوانین مربوط به بطلان شرکت
قانون تجارت برای رعایت نکردن برخی الزامات مربوط به تشکیل شرکت، ضمانت اجرای بطلان را پیشبینی کرده است.
بر اساس مواد ۹۹ تا ۱۰۱:
- تشکیل شرکت برخلاف مقررات مواد ۹۶ و ۹۷ میتواند موجب بطلان شرکت شود.
- شرکا در برابر اشخاص ثالث نمیتوانند در شرایط مقرر قانونی به این بطلان استناد کنند.
- شرکا و مدیران یا اعضای هیئت نظار، در صورت تحقق شرایط قانونی و وجود تقصیر، ممکن است در برابر زیاندیدگان مسئول جبران خسارت باشند.
- دعاوی ناشی از مقررات مربوط به تشکیل شرکت، طبق ماده ۹۹، مشمول مرور زمان دهساله از تاریخ تشکیل شرکت است.
قوانین مربوط به نام شرکت
قانون تجارت برای نام شرکت مسئولیت محدود نیز مقررات مشخصی دارد.
- عبارت «با مسئولیت محدود» باید در نام شرکت درج شود.
- اگر این عبارت در اسم شرکت درج نشود، شرکت در مقابل اشخاص ثالث شرکت تضامنی محسوب میشود.
- نام شرکت نباید متضمن نام هیچیک از شرکا باشد.
- اگر نام یکی از شرکا در نام شرکت درج شود، آن شریک در برابر اشخاص ثالث در حکم شریک ضامن در شرکت تضامنی خواهد بود.
- بنابراین انتخاب نام شرکت فقط یک موضوع ثبتی نیست و رعایت نکردن این مقررات میتواند مستقیماً بر مسئولیت شریک یا شرکا تأثیر بگذارد.
قوانین مربوط به مسئولیت شرکا
اصل اساسی در این شرکت، محدود بودن مسئولیت شرکا است.
- هر شریک اصولاً فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت مسئول قروض و تعهدات شرکت است.
- مسئولیت شرکت با مسئولیت شخصی شریک یکسان نیست.
- محدود بودن مسئولیت، مطلق نیست و قانون تجارت در بعضی شرایط استثناهایی در نظر گرفته است.
- تقویم غیرواقعی آوردههای غیرنقدی میتواند موجب مسئولیت تضامنی شرکا شود.
- درج نام شریک در نام شرکت میتواند باعث ایجاد مسئولیت او در حکم شریک ضامن شود.
- حذف عبارت «با مسئولیت محدود» از نام شرکت نیز میتواند آثار مقرر در ماده ۹۵ را به دنبال داشته باشد.
مسئولیت ها و حقوق شرکا در شرکت با مسئولیت محدود
قوانین مربوط به انتقال سهمالشرکه
انتقال سهمالشرکه در شرکت مسئولیت محدود برخلاف انتقال سهام در شرکتهای سهامی، تشریفات خاص خود را دارد.
طبق مواد ۱۰۲ و ۱۰۳:
- سهمالشرکه نمیتواند به شکل اوراق تجاری قابل انتقال درآید.
- انتقال سهمالشرکه به شخص خارج از شرکت نیازمند رضایت شرکایی است که حداقل سهربع سرمایه شرکت متعلق به آنها باشد و اکثریت عددی شرکا را نیز داشته باشند.
- انتقال سهمالشرکه باید به موجب سند رسمی انجام شود.
به همین دلیل، قبل از انتقال سهمالشرکه باید هم میزان سرمایه متعلق به شرکای موافق و هم تعداد آنها بررسی شود.
قوانین مربوط به مدیران شرکت
اداره شرکت مسئولیت محدود میتواند ساختار سادهای داشته باشد.
بر اساس ماده ۱۰۴ قانون تجارت:
- شرکت توسط یک یا چند مدیر اداره میشود.
- مدیران میتوانند از میان شرکا یا خارج از شرکت انتخاب شوند.
- مدیران میتوانند موظف یا غیرموظف باشند.
- مدت مدیریت میتواند محدود یا نامحدود باشد.
بنابراین الزام به داشتن تعداد مشخصی مدیر یا دوره دو ساله مدیریت که در ساختار شرکتهای سهامی دیده میشود، به همین شکل در شرکت مسئولیت محدود وجود ندارد.
مسئولیت مدیرعامل در شرکت با مسئولیت محدود چیست؟
قوانین مربوط به اختیارات مدیران
مطابق ماده ۱۰۵، مدیران اصولاً اختیارات لازم برای نمایندگی و اداره شرکت را دارند، مگر اینکه اساسنامه ترتیب دیگری مقرر کرده باشد.
- حدود اختیارات مدیران میتواند در اساسنامه مشخص شود.
- محدودیتی که در اساسنامه پیشبینی نشده باشد، در برابر اشخاص ثالث قابل استناد نیست.
- مدیر شرکت در حدود اختیارات قانونی و اساسنامه، امور شرکت را اداره و نمایندگی میکند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا صرف توافق داخلی شرکا برای محدود کردن اختیارات مدیر، در همه شرایط قابل استناد در برابر اشخاص ثالث نیست.
قوانین مربوط به تصمیمگیری شرکا
طبق قوانین شرکت مسئولیت محدود، تصمیمات شرکت باید با رعایت حدنصابهای قانونی اتخاذ شوند.
تصمیمات عادی شرکت
بر اساس ماده ۱۰۶:
- تصمیمات شرکت اصولاً با اکثریتی اتخاذ میشود که حداقل نصف سرمایه شرکت را دارا باشند.
- اگر در جلسه اول این اکثریت به دست نیاید، شرکا دوباره دعوت میشوند.
- در جلسه دوم، تصمیمگیری با اکثریت عددی شرکا انجام میشود، حتی اگر این اکثریت مالک نصف سرمایه نباشند.
- اساسنامه میتواند ترتیب دیگری برای تصمیمگیری تعیین کند.
حق رأی شرکا
طبق ماده ۱۰۷:
- هر شریک اصولاً به نسبت سهم خود در شرکت حق رأی دارد.
- اساسنامه میتواند ترتیب دیگری برای حق رأی پیشبینی کند.
قوانین مربوط به تغییر اساسنامه
مطابق ماده ۱۱۱ قانون تجارت:
- تغییر مفاد اساسنامه به موافقت اکثریت عددی شرکا نیاز دارد.
- این شرکا باید حداقل سهربع سرمایه شرکت را نیز در اختیار داشته باشند.
- اساسنامه میتواند حدنصاب بیشتری برای تغییرات تعیین کند.
قوانین مربوط به تغییر تابعیت شرکت
تغییر تابعیت شرکت از تصمیماتی است که قانون برای آن اتفاق آرا را لازم دانسته است.
- شرکا نمیتوانند تابعیت شرکت را تغییر دهند، مگر با اتفاق آرا.
- بنابراین اکثریت سرمایه یا اکثریت عددی به تنهایی برای چنین تصمیمی کافی نیست.
قوانین مربوط به افزایش سهمالشرکه
یکی از حمایتهای قانونی در قوانین شرکت مسئولیت محدود این است که افزایش سهمالشرکه را نمیتوان به اجبار به یک شریک تحمیل کرد.
- هیچ اکثریتی نمیتواند شریکی را مجبور به افزایش سهمالشرکه خود کند.
- افزایش سهمالشرکه یک شریک باید با رعایت مقررات قانونی و حقوق همان شریک انجام شود.
قوانین مربوط به تقسیم سود و زیان
مطابق ماده ۱۰۸ قانون تجارت:
- روابط شرکا ابتدا تابع اساسنامه است.
- اگر اساسنامه درباره نحوه تقسیم سود و زیان مقررات خاصی نداشته باشد، سود و زیان به نسبت سرمایه شرکا تقسیم میشود.
بنابراین هنگام تنظیم اساسنامه، نحوه تقسیم منافع اهمیت زیادی دارد و میتواند از اختلافات احتمالی میان شرکا جلوگیری کند.
قوانین مربوط به هیئت نظار
طبق قوانین شرکت مسئولیت محدود، در صورتی که تعداد شرکا بیش از ۱۲ نفر باشد، تشکیل هیئت نظار الزامی است.
بر اساس ماده ۱۰۹:
- شرکت با مسئولیت محدود با بیش از ۱۲ شریک باید دارای هیئت نظار باشد.
- هیئت نظار باید حداقل سالی یک مرتبه مجمع عمومی شرکا را تشکیل دهد.
- هیئت نظار پس از انتخاب، رعایت مقررات مربوط به تأدیه سرمایه و آوردههای غیرنقدی را بررسی میکند.
- هیئت نظار میتواند در موارد لازم شرکا را برای تشکیل مجمع عمومی فوقالعاده دعوت کند.
قوانین مربوط به اندوخته قانونی
مطابق ماده ۱۱۳، مقررات ماده ۷۸ قانون تجارت درباره تشکیل سرمایه احتیاطی در شرکتهای با مسئولیت محدود نیز لازمالرعایه است.
بر این اساس:
- هر سال بخشی از سود خالص به اندوخته قانونی اختصاص مییابد.
- این میزان تا رسیدن اندوخته به حد مقرر قانونی ادامه پیدا میکند.
- پس از رسیدن به سقف قانونی، ادامه منظور کردن اندوخته به شکل مقرر در قانون، اختیاری خواهد بود.
قوانین مربوط به تغییرات شرکت
تغییرات شرکت مسئولیت محدود باید مطابق مقررات قانون تجارت، شرکتنامه و اساسنامه انجام شود.
مهمترین تغییرات عبارتاند از:
- تغییر مدیر یا مدیران
- تغییر آدرس شرکت
- تغییر موضوع فعالیت
- ورود یا خروج شریک
- انتقال سهمالشرکه
- افزایش سرمایه شرکت یا کاهش سرمایه
- تغییر حق امضا
- تغییر مفاد اساسنامه
در هر تغییر باید حدنصاب لازم برای تصمیمگیری و تشریفات ثبت آن بررسی شود؛ زیرا حدنصاب تمام تغییرات یکسان نیست.
قوانین مربوط به انحلال شرکت
مطابق ماده ۱۱۴ قانون تجارت، شرکت مسئولیت محدود در موارد مشخصی منحل میشود.
مهمترین موارد انحلال عبارتاند از:
- انجام شدن موضوعی که شرکت برای آن تشکیل شده یا غیرممکن شدن انجام آن.
- انقضای مدت شرکت، در صورتی که برای مدت معین تشکیل شده و مدت آن تمدید نشده باشد.
- ورشکستگی شرکت.
- تصمیم شرکایی که سهمالشرکه آنها بیش از نصف سرمایه شرکت باشد.
- از بین رفتن نصف سرمایه شرکت در اثر زیان، در صورت وجود شرایط مقرر قانونی.
- فوت یکی از شرکا، در صورتی که این موضوع در اساسنامه پیشبینی شده باشد.
انحلال در صورت از بین رفتن نصف سرمایه
در صورتی که بر اثر زیانهای واردشده، نصف سرمایه شرکت از بین برود، یکی از شرکا میتواند با رعایت شرایط قانونی تقاضای انحلال کند.
برای تحقق این مورد، شرایط مقرر در ماده ۱۱۴ باید وجود داشته باشد و در صورت اختلاف، تشخیص نهایی درباره موجه بودن درخواست با دادگاه خواهد بود.
قوانین مربوط به فوت شریک
فوت یکی از شرکا همیشه به معنای انحلال شرکت نیست.
طبق ماده ۱۱۴، فوت شریک در صورتی میتواند از موارد انحلال شرکت باشد که اساسنامه شرکت، این موضوع را پیشبینی کرده باشد.
بنابراین هنگام تنظیم اساسنامه، تعیین تکلیف وضعیت شرکت در صورت فوت یکی از شرکا اهمیت زیادی دارد.
قوانین مربوط به تخلفات و جرائم شرکت مسئولیت محدود
در قوانین شرکت مسئولیت محدود، برای برخی تخلفات شرکت ضمانت اجرای کیفری در نظر گرفته شده است.
طبق ماده ۱۱۵، از جمله موارد مهم عبارتاند از:
- اظهار خلاف واقع درباره پرداخت تمام سهمالشرکه نقدی یا تقویم و تسلیم سهمالشرکه غیرنقدی در اسناد مربوط به ثبت شرکت.
- تقویم سهمالشرکه غیرنقدی بیش از ارزش واقعی آن با استفاده از وسایل متقلبانه.
- تقسیم منافع موهوم بین شرکا در شرایط مقرر قانونی، از جمله در صورت نبود صورت دارایی یا استفاده از صورت دارایی خلاف واقع.
بنابراین اطلاعات مالی و سرمایهای که هنگام ثبت شرکت ارائه میشود باید واقعی و منطبق با وضعیت شرکت باشد.
نکات مهمی که شرکا باید در اساسنامه و شرکتنامه در نظر بگیرند
- میزان و نحوه تقسیم سهمالشرکهها بهطور دقیق مشخص شود.
- نحوه تقسیم سود و زیان روشن باشد.
- حدود اختیارات مدیران مشخص شود.
- وضعیت انتقال سهمالشرکه پیشبینی شود.
- شرایط ورود و خروج شرکا تا حد امکان روشن باشد.
- درباره آثار فوت یکی از شرکا تعیین تکلیف شود.
- حدنصابهای تصمیمگیری متناسب با روابط شرکا تنظیم شود.
- نحوه اعمال حق امضا و حدود اختیارات صاحبان امضا مشخص باشد.
جمعبندی قوانین شرکت مسئولیت محدود
آشنایی با قوانین شرکت مسئولیت محدود به شرکا کمک میکند هنگام ثبت شرکت، مدیریت، انتقال سهمالشرکه و انجام تغییرات، تصمیمهای قانونی و دقیقتری بگیرند.
اگر برای ثبت یا بررسی مقررات شرکت مسئولیت محدود به راهنمایی نیاز دارید، برای دریافت مشاوره تخصصی با مجموعه حساب کتاب در ارتباط باشید.
